การเพิ่มมูลค่าวัสดุเหลือทิ้งจากอุตสาหกรรมแปรรูปมะพร้าวแบบครบวงจร

อุตสาหกรรมการเกษตรสวนมะพร้าวในปัจจุบันเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยมีพื้นที่หลักในการแปรูปและเพาะปลูกมะพร้าวในพื้นที่ภาคกลางตอนล่างและภาคตะวันตก สำหรับพื้นที่ทางเกษตรสวนมะพร้าวในจังหวัดสมุทรสงครามมีพื้นที่ทางเกษตรสวนมะพร้าว 80,762 ไร่ โดยมีกำลังการผลิตเฉลี่ย 4 ปีย้อนหลังอยู่ที่ 37 - 43 ล้านตันต่อปี สำหรับพื้นที่เพาะปลูกในจังหวัดราชบุรี มีพื้นที่ทางการเกษตรมะพร้าว 100,697 ไร่ มีกำลังการผลิตเฉลี่ย 4 ปีย้อนหลังอยู่ที่ 7.3 - 7.7 ล้านตันต่อปี และพื้นที่เพาะปลูกในจังหวัดสมุทรสาคร มีพื้นที่ทางการเกษตรมะพร้าว 48,787 ไร่ มีกำลังการผลิตเฉลี่ย 4 ปีย้อนหลัง 5.3 - 8.9 แสนตันต่อปี  (เอกสารกรมพัฒนาที่ดิน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 2564, สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร 2565) ซึ่งแน่นอนว่าปริมาณขยะ (West) จากเปลือกมะพร้าวผ่านการแปรรูปเป็นปัญหาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ สอดคล้องกับการการลงพื้นที่เพื่อสำรวจของคณะผู้วิจัยในช่วงเดือน ธันวาคม พ.ศ. 2565 ถึง เมษายน พ.ศ. 2566 ถึงความต้องการแท้จริงของวิสาหกิจชุมชน กลุ่มธุรกิจรายย่อย ตลอดจนนักวิชาการส่งเสริมการเกษตรอำเภอ ในพื้นที่อำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี อำเภอเมือง อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร และอำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ในโครงการ  Eco system ทำให้เห็นถึงปัญหาในพื้นที่ เรื่องการกำจัดเปลือกมะพร้าว ซึ่งเป็นโจทย์สำคัญที่ควรได้รับการแก้ปัญหาหรือได้รับการพัฒนาให้เกิดการทำอุตสาหกรรมสวนมะพร้าวอย่างครบวงจรและยั่งยืน การกำจัดในปัจจุบันยังไม่ตอบโจทย์ทั้งด้าน 1). ความคุ้มทุนที่ต้องจ้างรถขนส่งเพื่อนำไปกำจัดด้วยปริมาตรและรูปร่างของเปลือกมะพร้าวที่พองฟูจึงต้องจ้างขนส่งหลายครั้ง 2). การไม่เป็นมลพิษจากการฝังกลบหรือถมที่ ที่มีการส่งกลิ่น แหล่งเพาะเชื้อโรค อายุเวลาการย่อยสลายที่นานของเปลือกมะพร้าวสด หรือการเสื่อมสภาพของดินที่เกิดจากสารแทนนินในเปลือกมะพร้าว ที่ส่งผลให้เกิดดินเค็มไม่สามารถเพาะปลูกได้ และ 3). วิธีการที่ใช้กำจัดได้ทุกขนาดกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่ เช่น การส่งโรงไฟฟ้าชีวมวล ที่เหมาะสมเพียงกลุ่มเกษตรกรสวนมะพร้าวรายใหญ่ เนื่องจากจะคุ้มทุนการขนส่งในแต่ละครั้ง ส่วนกลุ่มเกษตรกรสวนมะพร้าวรายย่อย ไม่คุ้มทุนต่อการส่งผลิตภัณฑ์เพื่อเข้าถึงเทคโนโลยีการแปรรูป ทำเพียงการฝังกลบหรือถมที่ และรอมีผู้มารับไปกำจัดให้โดยไม่คิดค่าใช้จ่าย ซึ่งไม่ก่อให้เกิดมูลค่าและสร้างภาระค่ากำจัดต่อเกษตรกรสวนมะพร้าว ในอนาคตอุตสาหกรรมการแปรรูปมะพร้าวมีโอกาสเติบโตมากขึ้นจากตลาดต่างประเทศ หากปริมาณของเสียจากอุตสาหกรรมดังกล่าวยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างยั่งยืน อาจส่งผลให้เกิดปัญหามลภาวะเป็นวงกว้างขึ้นได้และอาจเพิ่มต้นทุนในการผลิตของอุตสาหกรรมเกษตรสวนมะพร้าว

            ปัญหาหลักที่เกิดขึ้นดังกล่าวของเปลือกมะพร้าว คณะผู้วิจัยจึงเล็งเห็นจุดสำคัญที่จะแก้ไขปัญหานี้ให้เกิดประโยชน์แก่ชุมชน หรือเกษตรกรสวนมะพร้าวในพื้นที่ ในการพัฒนาและแปรรูปเปลือกมะพร้าวที่ผ่านการเก็บเกี่ยวผลผลิต เปลี่ยนให้เป็นกลุ่มวัสดุคุณภาพสูง ด้วยวิธีการแยก และย่อยเปลือกมะพร้าวให้เกิดผลิตภัณฑ์ 2 แบบคือ น้ำจากเปลือก และกากเปลือกมะพร้าว เพื่อสะดวกต่อการนำไปต่อยอดผลิตภัณฑ์ เช่น การนำกากเปลือกมะพร้าวมาทำวัสดุคาร์บอนที่เหมาะสำหรับการงานวิจัย สำหรับสื่อนำไฟฟ้า และสำหรับอุตสาหกรรมโซล่าเซลล์ หรือสามารถนำมาสกัดลิกนิน สกัดโปรไบโอติก จากเส้นใย เป็นต้น ส่วนน้ำจากเปลือกมะพร้าว สามารถนำสารแทนนิน มาพัฒนาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์กลุ่มสารสกัด เพื่อใช้ในเป็นสารยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ส่วนผสมในอุตสาหกรรมอาหาร เครื่องดื่มเบียร์ ไวน์ หรือชา กาแฟ หรือใช้สำหรับสารฟอกหนังสัตว์ได้อีกด้วย โดยผลิตภัณฑ์เหล่านี้สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มมากขึ้นได้หลายเท่าตัว อีกทั้งมีกระบวนการและเทคโนโลยีที่ชาวสวนสามารถจับต้องและเข้าถึงได้ในระดับครัวเรือน ระดับชุมชน หรือกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ไม่ก่อให้เกิดมลภาวะแก่พื้นที่เพาะปลูก สร้างรายได้ ลดรายจ่ายที่ต้องใช้ในการขนย้ายหรือส่งกำจัด

ซึ่งทางกลุ่มเกษตรกร กลุ่มวิสาหกิจ รวมถึงนักวิชาการส่งเสริมการเกษตรสวนมะพร้าว ได้ตระหนักถึงปัญหาของเปลือกมะพร้าวที่อาจส่งผลกระทบต่อชุมชน และสิ่งแวดล้อม จึงต้องการองค์ความรู้รวมทั้งเทคโนโลยีจากหน่วยงานมหาวิทยาลัยฯ ในการจัดการเปลือกมะพร้าวที่ผ่านการเก็บเกี่ยว เพื่อเปลี่ยนให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น ทางคณะผู้วิจัยพบว่าเปลือกมะพร้าวสามารถนำมาย่อยและแยกส่วนระหว่างน้ำในเปลือกและกากเปลือกมะพร้าว เพื่อนำไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สารสกัดแทนนินจากน้ำเปลือกมะพร้าว และผลิตภัณฑ์คาร์บอนคุณภาพสูงจากกากเปลือกมะพร้าว ซึ่งทางกลุ่มเกษตรกร กลุ่มวิสาหกิจ รวมถึงนักวิชาการส่งเสริมการเกษตรสวนมะพร้าว ไม่มีเทคโนโลยีและปราชญ์ที่มีองค์ความรู้ในการจัดการเปลือกมะพร้าวที่ผ่านการเก็บเกี่ยว องค์ความรู้ในการผลิตสารสกัดแทนนิน องค์ความรู้ในการผลิตคาร์บอนคุณภาพสูง ตลอดจนองค์ความรู้อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ทางคณะผู้วิจัยเล็งเห็นถึงความเข้มแข็งและความใส่ใจปัญหา ที่จะพัฒนาผลิตภัณฑ์ของกลุ่มเกษตรกรสวนมะพร้าวให้มีการจัดการผลผลิตจากอาชีพหลักในพื้นที่อย่างครบวงจร นอกจากนี้การพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีการจัดการเปลือกมะพร้าวอาจนำไปสู่การสร้างอาชีพเสริมหรืออาชีพที่ยั่งยืนแก่ประชาชนในพื้นที่ ตัดวงจรต้นทุนการกำจัดในการส่งออกนอกพื้นที่ สร้างคุณค่า สร้างมูลค่าให้กับวัสดุเหลือทิ้ง โดยโครงการนี้มีประสิทธิผลและตอบโจทย์กลุ่มเกษตรกรมะพร้าวสามารถต่อยอดไปยังกลุ่มเกษตรกรสวนมะพร้าวจังหวัดอื่น ๆ ได้อีกด้วย เช่น จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งกลุ่มเกษตรกรสวนมะพร้าวขนาดใหญ่ ที่มีกำลังการผลิตรวมกันไม่ต่ำกว่า 290 ล้านตันต่อปี ช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวทำการเกษตรควบคู่กับอุตสาหกรรมได้อย่างยั่งยืน