โครงการศึกษาการจัดการเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรและพื้นที่ป่าในเขตพื้นที่ภาคกลาง

     ปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ในประเทศไทยนับจะมีความรุนแรงมากขึ้น ซึ่งส่งประทบต่อสุขภาพของประชาชนทั้งระยะสั้นและระยะยาว และเศรษฐกิจของประเทศ จากการศึกษาพบว่าสาเหตุหนึ่งของฝุ่นละอองก็คือการเผาในที่เปิดโล่ง เช่น ในไร่นา การเกิดไฟในพื้นที่ป่า เป็นต้น จากการตรวจวัดจุดความร้อนในประเทศไทยตั้งแต่เก็บข้อมูล 1 พฤศจิกายน 2566 จนถึงวันที่ 5 มีนาคม 2567 ซึ่งมีค่าสูงสุด พบว่า ส่วนใหญ่พบในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ 883 จุด พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ 734 จุด พื้นที่เกษตร 284 จุด พื้นที่ชุมชนและอื่นๆ 145 จุด

     วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรหลักที่มีปัญหาการเผาทิ้งเพื่อเริ่มรอบการปลูกใหม่ ได้แก่ ข้าว ข้าวโพด และอ้อย จากข้อมูลสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรสามารถประเมินวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรในภาคกลาง ประมาณ 21.45 ล้านตัน/ปี และวัสดุ ซากพืชในพื้นที่ป่าเฉพาะภาคกลางประมาณ 14 ล้านตันต่อปี วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรและในพื้นที่ป่าเหล่านี้หากรวบรวมเข้ามาผลิตพลังงานในโรงไฟฟ้านอกจากจะแก้ปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ของประเทศแล้วยังสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ ประหยัดทรัพยากรธรรมชาติอีกด้วย อย่างไรก็ตามกลไกดังกล่าวยังไม่เกิดขึ้น เนื่องจากวัสดุเหลือใช้เหล่านี้กระจายอยู่ จึงต้องมีต้นทุนในการรวบรวม หากมีโมเดลธุรกิจที่เหมาะสม ผู้ผลิตได้ประโยชน์ เกษตรกร/ชุมชนได้ประโยชน์ และมีการสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการใช้ประโยชน์ มีการดำเนินการต้นแบบและขยายผล เชื่อว่าจะลดปัญหาฝุ่นละอองได้

     มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรีเห็นความสำคัญของการแก้ปัญหาดังกล่าว จึงได้จัดทำข้อเสนอโครงการวิจัยนี้ขึ้น และเสนอดำเนินการศึกษาในเขตภาคกลาง  โดยจะรวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์ พัฒนาโมเดลธุรกิจที่เหมาะสม ทดลองดำเนินการ และจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง มหาวิทยาลัยฯ มีความตั้งใจที่จะดำเนินการศึกษาให้บรรลุผลสำเร็จและเกิดประโยชน์ จึงได้วางกรอบการดำเนินงานไว้ ดังนี้

• ต้องมีความเข้าใจปัญหา โดยจะต้องลงพื้นที่
• ต้องได้ข้อมูลที่ถูกต้องจึงจะมีการตรวจสอบข้อมูล
• นำเทคโนโลยีภาพถ่ายดาวเทียมมาใช้สอบทานกับข้อมูลส่วนราชการ
• ดำเนินการทดสอบจริงภายในระยะเวลาโครงการ
• จัดลำดับแนวทางแก้ปัญหาตามความเหมาะสม
• นำเสนอแผนปกติ และแผนเร่งด่วนเพื่อบรรเทาปัญหาในช่วงฝุ่นละอองสูง

การมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้อง