การพัฒนาและใช้ระบบข้อมูลเฝ้าระวังชุมชนเพื่อเตรียมความพร้อมต่อการรับมือกับปัญหามลพิษข้ามพรมแดน

การศึกษา การพัฒนาและใช้ระบบข้อมูลเฝ้าระวังชุมชนเพื่อเตรียมความพร้อมต่อการรับมือกับปัญหามลพิษข้ามพรมแดน มีวัตถุประสงค์เพื่อ

1. เพื่อศึกษาวิถีชิวิต เศรษฐกิจชุมชนและข้อมูลสุขภาพชุมชน
2. เพื่อศึกษาทรัพยากรชุมชนและประเมินการพึ่งพึงทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่
3. เพื่อสร้างระบบข้อมูลในประเด็นสังคม  เศรษฐกิจ  สุขภาพ  และทรัพยากรชุมชนที่เกี่ยวเนื่องกับปัญหามลพิษข้ามพรมแดน
4. เพื่อศึกษาพื้นที่ความเสี่ยงและกิจกรรมของชาวบ้านในพื้นที่เสี่ยง
5. เพื่อเตรียมความพร้อมของชาวบ้านในการใช้ระบบข้อมูลชุมชนและระบบติดตาม (Monitoring) ต่อการรับมือกับปัญหามลพิษข้ามพรมแดน

วิธีดำเนินการวิจัย

1. การเก็บข้อมูลเชิงปริมาณ

   วิธีวิจัยที่ 1 โดยการใช้แบบสอบถาม เนื่องจากต้องการสำรวจข้อมูลหมู่บ้านโดยภาพรวม ในประเด็นการศึกษาลักษณะประชากร วิถีชีวิต เศรษฐกิจชุมชน และพลวัตการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่  การใช้ทรัพยากรธรรมชาติ  และการเข้าถึงการรักษาพยาบาล  กลุ่มตัวอย่างคือ ชาวบ้านทุกหลังคาเรือนในพื้นที่บ้านง้อมเปา  บ้านด่าน บ้านห้วยโก๋น และทุ่งช้าง

   วิธีวิจัยที่ 2 การจัดทำข้อมูลสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ที่ได้จากการรวบรวมข้อมูลปฐมภูมิ (ข้อมูลส่วนหนึ่งได้จากงานของคณะวิจัยมหาวิทยาลัยนเรศวรที่มีการใช้ GIS เก็บข้อมูล ทั้งนี้ทางมหาวิทยาลัยนเรศวรใช้ข้อมูลของกรมพัฒนาที่ดิน level 2)  ทางคณะวิจัยจะใช้ข้อมูลของกรมพัฒนาที่ดินเช่นกันแต่เป็นการใช้ประโยชน์ที่ดิน level 3 (จำแนกรายจังหวัด) เพื่อทำการเชื่อมโยงข้อมูลตำแหน่งบ้านเรือนเข้ากับข้อมูลประชากรและข้อมูลเชิงบรรยายที่ได้จากการสัมภาษณ์เพื่อประเมิน Ecological Footprint (EF) and Bio-capacity (BC)  และ Limits to Growth เพื่อสร้างโมเดลคณิตศาสตร์เบื้องต้นในเรื่องความเสี่ยงที่ชาวบ้านจะได้รับ

   
   

             การเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ

   วิธีวิจัยที่ 1 การเทคนิคการสัมภาษณ์ชาวบ้านกลุ่มเปราะบาง  โดยจะเลือกแบบเฉพาะเจาะจง (purposive sampling) เพื่อเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (key informants) จากชาวบ้านที่เป็นกลุ่มเปราะบาง (ชาติพันธุ์, คนรายได้ต่ำ, คนเปราะบางด้านสุขภาพ และคนที่พึ่งทรัพยากรธรรมชาติในการดำรงชีวิต) และสัมภาษณ์ผู้แทนจากองค์การบริหารงานส่วนท้องถิ่นเพื่อทราบถึงการบริการจัดการในพื้นที่  พื้นที่ละ 10 คน รวม 4 พื้นที่ จำนวน 40 คน

   
   

   วิธีวิจัยที่ 2 การสนทนากลุ่ม (Focus Group) เพื่อค้นหาประเด็นที่ชาวบ้านกังวล ประเด็นความเสี่ยงจากมลพิษและกิจกรรมในชีวิตประจำวัน  และร่วมพัฒนาวิธีการเก็บข้อมูล ติดตามและประเมินความเสี่ยงของชุมชนร่วมกับคณะวิจัย  การพัฒนางานร่วมกันจะทำให้ชาวบ้านรู้สึกเป็นเจ้าของงานนั้นๆ เป็นการสร้างความยั่งยืนเมื่อคณะวิจัยดำเนินงานวิจัยสำเร็จและออกนอกพื้นที่ การสนทนากลุ่มครั้งละ 20 คน (จัดเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 10 คน) ดำเนินการสนทนากลุ่ม 4 พื้นที่เป้าหมาย พื้นที่ละ 2 ครั้ง

   
   

   วิธีวิจัยที่ 3 การสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านมลพิษข้ามพรมแดนจำนวน 3 คน เพื่อศึกษาด้านผลกระทบและความเสี่ยงในพื้นที่ใกล้โรงไฟฟ้าถ่านหิน

   
   

   วิธีวิจัยที่ 4  การสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนผ่านการทำ timeline ชุมชน เพื่อศึกษาประวัติชุมชนและพัฒนาการชุมชน  การทำแผนที่ชุมชนและแผนที่ความเสี่ยงเพื่อดูพื้นที่ความเสี่ยงเชื่อมโยงกับกิจกรรมในพื้นที่นั้นๆ โดยทำกิจกรรม timeline แผนที่ชุมชนและแผนที่ความเสี่ยงจะทำในหมู่บ้านเป้าหมายทั้ง 4 หมู่บ้าน  โดยผู้ทำกิจกรรมคือ เยาวชน ผู้นำชุมชน ปราชญ์ชุมชน และชาวบ้านที่สนใจ 

   
   

   วิธีวิจัยที่ 5 การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non-Participant Observation) คือการสังเกตที่ผู้วิจัยเฝ้าสังเกตอยู่วงนอก เพื่อให้ชาวบ้านทำกิจวัตรประจำวันอย่างเป็นธรรมชาติ  โดยจะทำการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วมทั้ง 4 หมู่บ้าน

   
   

   วิธีวิจัยที่ 6 การจัด workshop กับกลุ่มแพทย์  เกษตรกร  และกลุ่มเปราะบาง เพื่อสร้างเครื่องมือติดตามและเฝ้าระวังความเสี่ยงในรูปแบบที่ชาวบ้านเข้าใจและเข้าถึงข้อมูล  โดยจัด workshop 1 ครั้ง (ทั้ง 4 หมู่บ้าน) รวม 25 คน

ผลลัพธ์ (outcome) /ผลผลิต (output) ที่ได้จากงานวิจัย